10 C
Osmaniye
2 Mart 2021
Dünya

Norveç psikozlu hastaları ilaçsız iyi mi tedavi ediyor

, Norveç psikozlu hastaları ilaçsız iyi mi tedavi ediyor, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com

Psikozlu hasta kişilerin birçok sanrılar ve halüsinasyonlar görmemek için oldukca güçlü ilaçlar kullanıyor fakat bunların oldukca şiddetli yan tesirleri de olabiliyor. Fakat Norveç şimdi ulusal sağlık sistemi içerisinde bu tür hastalara köktencilik bir ilaçsız alternatif tedavi imkanı sunuyor.

Malin

Malin, yaşamını belirleyen psikiyatrik sorunları ortaya çıktığında 21 yaşındaydı.

Aslına bakarsak ergenlikten beri ağır depresyon yaşıyor ve bir türlü kendisini oradan çıkaramıyordu.

Sonrasında kafasının içinde ona şişman ve beş para etmez biri bulunduğunu, kendisini öldürmesi icap ettiğini söyleyen bir adam sesi duymaya başladı.

“Fazlaca öfkeliydi. Üzerimde oldukca etkili olduğundan dolayı beni bir halde, dış dünyadan korumaya devam etmişti. Bir süre sonrasında hayaller de görmeye başladım. Örneğin duvarlardan ahtapot kolları çıkıyordu” diyor.

Malin, doğup büyümüş olduğu Norveç’in kuzeyindeki fiyordlara yakın ufak kasabadan ayrılarak üniversite için başka bir şehre gitti.

Fakat tam bir çöküntü geçirip yataktan çıkamaz hale gelmesi oldukca sürmedi.

Ailesi onu almaya geldi ve kısa süre sonrasında bir yıl kalacağı pskiyatri kliniğine yatırıldı.

Yaşamı süresince defalarca uzun sürelerle bu şekilde psikiyatri kliniklerine yatacaktı ve o dönemde psikozlu hastalara uygulanan tek tedavi yöntemi güçlü anti-psikotik ilaçlardı.

“O denli oldukca ilaç alıyordum ki kafam tamamen bulanmıştı. Tek yaptığım öylece tepkisiz bir şekile oturup hayatımın akıp gittiğini seyretmekti. Duygularımla düşüncelerimle bağlantım kopmuştu.”

“Devamlı aynı şeyi yaşıyordum. Yardım istiyordum ve bana ilaç veriyorlardı. Hiçbir şey iyiye gitmiyordu. Bu insanı yıkan bir durum. İyileşmek istiyorsunuz ve insanoğlu size hayatınızın bu şekilde geçeceğini, bunu kabullenmeniz icap ettiğini söylüyorlar. Ben bu yaşamı kabullenemiyordum.”

Malin’in psikiyatrik ilaçlarla söz konusu tecrübesi oldukca sıra dışı değil. Birçok psikozlu hasta kişi bu ilaçların normal bir şekilde bir yaşam yaşamalarını sağladığını düşünse de hasta kişilerin yaklaşık olarak yüzde 20’si ilaçlara pozitif yönde cevap vermiyor.

Bu ilaçların aşırı bitkinlik, şişmanlık, çok yüksek kolesterol ve diyabete neden olan tesirleri kimi hasta kişilerin yaşamını derinden etkiliyor.

Norveç’te bu ilaçların yan etkilerinin yarattığı kaygılara bir de “zorla tedavi uygulaması” ekleniyordu.

Birleşmiş Milletler’in İşkenceyle Savaş Komisyonu, bu hususta Norveç’i hususi olarak öne çıkararak akıl sağlığı kurumlarında hasta kişilerin zorla tecriti uygulamasının değişmesi icap ettiğini bildirmişti.

Mette

Mette Ellingsdalen de tıpkı Malin şeklinde, bipolar rahatsızlığı sebebiyle şiddetli depresyonlar geçirdiği 13 senelik bir süre süresince anti psikotik ilaçlar kullanmış.

Başka bazı hasta kişiler şeklinde zorla zaptedilip ilaç verilmediyse de ilaç almaya zorlandığını, ilaç almayı reddetseydi hastaneye kabul edilmeyeceğini konu alıyor.

“İlaçlar bazı emareleri bastırıyordu fakat aynı zamanda gücünüzü, kendi sorunlarınızla baş etme becerinizi de bastırıyordu. Bir halde kendi hikayemin kontrolünü kaybettim” diyor.

Beş yıl süresince ilaçla yönetim etmeye çalışıp başaramadıktan sonrasında 2005 senesinde Norveç’in akıl sağlığı sistemini değişiklik yapmak için kampanya yürüten gruba katılıyor ve şu anda hasta kişilerin oluşturduğu “Başaracağız” (We Shall Overcome) grubunun başkanı.

“Zor kullanımını azaltmanın en kolay yolu, insanlara seçenek sunmak, onlara kabul edebilecekleri bir tedavi sunmak” diyor.

Mette gibilerin seneler devam eden kampanyaları, sonunda netice verdi ve 2016 senesinde Sağlık Bakanı Bent Hoie, mahalli sağlık müdürlüklerine ilaçsız tedavi koğuşları oluşturulması için yönerge verdi.

Bazı başka ülkelerde de psikozlu hastalara ilaçsız tedavi uygulanabiliyor fakat Norveç, bunu ulusal zihin sağlığı sistemine bir seçenek olarak dahil eden ilk ülke oldu.

Tabip Hald

Tabip Magnus Hald o sırada, Tromso’deki Şimal Norveç Üniversite Hastanesi’nin akıl sağlığı ve madde kullanımı tedavisi kısmı başkanıydı.

İlaç tedavisi uygulanan birçok bölümde çalışmıştı ve alternatif bir tedavi üstünde çalışmayı oldukca istiyordu. Bu fırsat çıkınca hastanenin ilaçsız tedavi bölümünün sorumluluğunu üstlendi.

“Bana gore en mühim olan insanların değişik tedavi ihtimallerini denemesine izin verilmesiydi” diyor.

“Hastaya ilacın iyi mi bir tesir yaptığını ve onunla söz konusu tüm bildiklerinizi anlatmanız lazım. ve İlaç sanayiiyle beraber hareket edenlerin hastalara ilaçların tesiri ve riskleri hakkında tamamen doğru bilgiler vermediği anlaşılıyor. Örneğin ciddi mental sorunları olan insanların beyinlerinde bir tür kimyasal dengesizlik olduğu yolunda bir efsaneleşmiş var fakat aslına bakarsak bunu destekleyen hiçbir araştırma yok.”

Tromso’deki ilaçsız tedavi birimindeki hasta kişilerin çoğunun ilkin, kullandıkları ilaçları azalta azalta bırakmaları gerekiyor – ki bu da hem süre hem de dikkat talep eden bir süreç.

Tabip Hald, birçok hastada işe yaradığını söylediği yöntem için, “Bazı hasta kişiler muhtemelen tekrar hiçbir tür ilaç almayacak, bazıları bir süre sonrasında tekrardan ilaca dönebilir, bazı hasta kişiler ise daha düşük dozlu ilaçlarla devam edebilirler” diyor.

Şimdi 34 yaşına gelmiş olan Malin de Tabip Hald’ın hastalarından.

Tromso’deki klinikte kimi zaman haftalarca kalıyor sonrasında arada birkaç ay eve, köpeği Jarek’in yanına dönüyor. Bu kolay değil. Yalnız yaşıyor ve çevresinde ona zihin sağlığı bakımından destek zayıf. O nedenle yavaş iyileştiğini, kafasının içindeki sesin tamamen yok olmadığını konu alıyor.

Malin şimdi yalnız yatışmak için geceleri yatmadan ilkin ilaç alıyor. Kliniğe yatmış olduğu sürelerde ise yoğun bir ilaçsız tedavi görüyor. İyileşmesinde en büyük rol ise sanatsal faaliyetlerin.

“Emareleri baskılamak yerine duygularımla tekrardan bağ kurmaya çalışıyorum. Bu sesin ne istediği ve onu durdurmak için ne yapmam gerektiği üstünde çalışıyoruz” diyor.

İlk kez çalışmayı düşünmeye başlamış.

“İlk kez kendimi bulmaya baş gösterdiğini hissediyorum. Kendime güvenimi inşa etmeye başlıyorum ve ilk kez gelecek hakkında bir ümit beslemeye cesaret edebiliyorum. Müthiş bir şey bu!”

Claudia

Malin gibilerin hikayelerinin duyulması ve dinlenmesi gerekiyor. Fakat Norveç’te ilaçsız tedavi hala tartışmalı bir mevzu.

Birçok hasta kişi için anti psikotik ilaçlar dirimsel ehemmiyet taşıyor.

Mesela şu anda 20’li yaşlarında olan Claudia (gerçek adı değil) buluğluk çağlarında intihar eğilimi gösteren ve sanrılar gören bir hasta kişi.

Hastalığının bir parçası olarak kendisine verilen anti psikotik ilaçların zehirli olduğuna inanıyor.

Bu yüzden ilaçları ona, zaptedilip zorla verilmiş ve süre içinde etkilerini göstererek onu iyileştirmişler.

“Fakat stresli bir dönemden sonrasında tekrardan ciddi şekilde hastalığım nüksetti ve tekrardan başlamam gerekti. Şimdi hayatta kalabilmek için ilaçlara ihtiyacım bulunduğunu kabullenmiş durumdayım” diyor.

“Normal bir şekilde kelimesini sevmiyorum fakat ilaçlarımı aldığım süre hakikaten iyi hissediyorum. Derslere katkım olabileceğini, arkadaşlarla takılabileceğimi, bu tür şeyler hissediyorum. Fakat ilaç almadığım süre işleyişim giderek bozuluyor ve daha stresli, dağınık ve garip hissediyorum” diye ekliyor.

Tartışmalar sürüyor

İlaçsız tedavi yönteminin araştırma ve kanıtlara değil ideolojik bir yaklaşıma dayandığını söyleyerek eleştirenler var.

Oslo’da yaşamını sürdüren ve çalışan psikiyatrist Tabip Jan Ivar Rossberg, ilaçsız tedaviyi 1960’lar ve 70’lerde hasta kişilerin her istediklerini yapabildikleri, LSD şeklinde maddeler almaya ve çocukluğuna dönmeye teşvik edilmiş olduğu terapi topluluklarına benzetiyor. O yıllarda uygulanan bu yönteme anti psikiyatri deniyordu.

Tabip Rossberg “Tarih bizlere bu yaklaşımın işe yaramadığını gösterdi, bu yüzden artık kullanmıyoruz. İlaçsız tedavi yaklaşımlarının etkili bulunduğunu gösteren kanıtlar elimizde yok” diyor.

Psikozlu hasta kişilerin tedavisinde en başarılı sonuçların hastalığın en şiddetli olduğu ilk aşamasında ilaca başlanması ve iki senelik bir tedaviden sonrasında dozun yavaş yavaş düşürülmesi yöntemiyle elde edildiğini gösteren verilere işaret ediyor.

Fakat Tabip Magnus Hald bu hususta ikna olmuş değil. Tromso’deki ilaçsız tedaviyi göen hasta kişilerin uzun seneler izleneceği bir çabalama başlatmaya hazırlanıyor.

Şimdiye kadar merkezde tedavi gören hasta kişiler içinde asla intihar vakası yaşanmamış fakat hemen hemen tedavinin başarısı mevzusunda kapsamlı bir araştırma yapılmış değil.

İlaçsız tedavinin geleceği

Bu da tartışmalı bir mevzu.

Şu anda ileri derecede psikozlu hasta kişiler ilaçsız tedavi birimlerine sevkedilemiyor.

Hasta birey hakları grupları, insanların güvenli hissettikleri ortamlarda hastalığın bu evresini daha rahat geçirebileceğini savunarak bunun değişmesini istiyorlar.

Fakat akut psikoz uzmanı Tabip Tor Larsen bundan kaygı duyuyor.

Tedavi olmamız psikoz hastalarının çoğunun hasta kişi bulunduğunun ayırdında olmadığını dolayısıyla ilaçlı ya da ilaçsız tedaviyi çoğu zaman reddettiklerini, oysa ilaçsız tedavinin gönüllü olması icap ettiğini söylüyor.

“Halusinasyon ya da hayal gören hasta bireyin neredeyse tanımı bu. Tanrıyla kontakt kurduğunuzu ya da Napolyon’un tekrardan doğan ruhu olduğunuzu düşünüyorsanız hasta kişi olduğunuza inanmıyorsunuz” diyor ve bu nedenle ağır psikozlu hastalarda, tedavinin gerekirse rıza olmadan yapılmasının mühim bulunduğunu söylüyor.

Araştırmalar tedavi olmayan birçok psikoz hastasının sokakta yaşadığını, bu hasta kişilerin aşağı yukarı yüzde 30’unun yakınlarına ve başkalarına sertlik kullandığını ya da katliam de dahil suçlar işlediğini gösteriyor.

2019 senesinde Norveç’in güneydoğusundaki ufak Haugesund nahiyesinde, 67 yaşındaki Bjorg Marie Skeisvoll Hereid’in, mezarlık ziyareti esnasında elinde balta olan bir psikozlu adam tarafınca öldürülmesi bunun bir örneği.

Psikozlu bir hasta kişi olan katil, bunun için verilen ilaçları almadığı şeklinde yasa dışı uyuşturucu maddeler de kullanıyordu.

Bu ağlatısal olayın Norveç yasalarında 2017 senesinde meydana getirilen bir değişiklikten sonrasında gerçekleşmiş olması da münakaşa yarattı.

Değişikliğe gore tedavisi mevzusunda karar verme yetisine haiz hasta kişiler artık iradeleri alıkonup ilaçlarını almaya zorlanamıyor.

Fakat ilaçsız tedavi için kampanya yürütenler bu tür tehlikeli olay örneklerinin psikozlu hasta kişilerin toplumdan soyutlama edilmesinin, tedavi yerine uyuşturulmasının meşrulaştırılması nedeniyle kullanıldığını söylüyorlar.

Dünyanın dört bir yanından psikiyatristler ve hasta kişiler, hükümetin psikozlu hasta kişilerin yaşamını iyileştirmeye yönelik bir adım attığı Norveç’i yakından izliyor.

Küresel düzeyde de zihinsel hastalığı meydana getiren şey tedavilerinin geliştirilmesi ve zor unsurunun azaltılması yönünde bir eğilim var.

Bu yolda ilaçsız psikoz tedavisi, gelip geçici yeni bir tedavi hevesi olarak da kalabilir, psikiyatri dalını daha ileriye taşıyacak sonuçlar da elde edebilir.

, Norveç psikozlu hastaları ilaçsız iyi mi tedavi ediyor, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com
, Norveç psikozlu hastaları ilaçsız iyi mi tedavi ediyor, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com
, Norveç psikozlu hastaları ilaçsız iyi mi tedavi ediyor, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com
, Norveç psikozlu hastaları ilaçsız iyi mi tedavi ediyor, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com
, Norveç psikozlu hastaları ilaçsız iyi mi tedavi ediyor, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com
, Norveç psikozlu hastaları ilaçsız iyi mi tedavi ediyor, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com
, Norveç psikozlu hastaları ilaçsız iyi mi tedavi ediyor, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com
, Norveç psikozlu hastaları ilaçsız iyi mi tedavi ediyor, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com

İlgili Mesajlar

Eski bir mobilya parçasının içinden çıktı, yazanlar şok etti Ufak kız geleceği bilmiş

haberadmin

Metro raylarına atlayan çıplak adam, elektrik çarpması sonucu öldü

haberadmin

Yeni Zelanda: Kurtarma görevlileri 28 balinayı karaya vurdu

haberadmin

Yorum Yap