10.7 C
Osmaniye
26 Şubat 2021
Dünya

Covid krizi küreselleşmeyi iyi mi etkileyebilir

, Covid krizi küreselleşmeyi iyi mi etkileyebilir, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com

Küreselleşme tartışmaları Covid-19 krizinden sonrasında “Küreselleşmenin sonu mu geliyor?”, “Yeni bir küreselleşme süreci mi başlıyor?” soruları etrafından tekrardan yoğunlaştı.

Geride konaklayan 30 yıl süresince dünya ekonomisi ve internasyonal ilişkilerden, ‘küreselleşmeye’ değinmeden söz etmek olanaksızdı.

Başlangıçta küreselleşme insanlığın naturel evriminin ürünü olarak tanımlanıyordu. Dönemin Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan, Ekim 1999’da bir konuşmasında “küreselleşme bir seçenek değil geri çevrilemez bir süreçtir” diyordu.

2000’li yılların başlangıcında savaşlar, finansal krizler, ülkeler içinde ve içinde servet dağılımındaki bozulmalara ve göçmen dalgalarına karşı ulusalcı korumacı tepkiler, gündeme ilkin “Küreselleşmenin bozulması iyi mi önlenebilir?” sorusunu getirdi sonrasında da küreselleşmeden geri dönüş (de-globalisation) gözlemlerini ve savlarını…

Ve tamamı, ABD ile Çin içinde başlayan tecim savaşlarından ve Covid-19 krizinden önceydi.

Hangi küreselleşme?

Yukarda değindiğim şeklinde “geri çevrilemez bir süreç olarak küreselleşme” ve “küreselleşmeden geri dönüş”(de-globalisation) savlarıyla yeni bir küreselleşme, mesela “Küreselleşme-2” ve “Küreselleşme-4” beklentileri içinde ilerlerken, sanırım ilkin bu yeni kavramların tanımını kesinleştirmek gerekiyor.

Küreselleşme-2 1990’larda hızlanan malların, sermayenin, insanların ve kültürlerin serbestçe dolaşma eğiliminde son 10 yılda görülen belirgin yavaşlama içinden çıkacak yeni bir atılım beklentisi anlamına geliyor.

Küreselleşme-4 ise daha tarihsel bir yaklaşım. Paracı dünya ekonomisinde yaşanmış olan genişleme ve gerileme devrelerine işaret ediyor.

Bu yaklaşımda 1. Dünya Savaşı öncesi yaklaşık olarak 100 senelik genişleme, yeni pazarların açılması süreci “Küreselleşme -1” olarak tanımlanıyor.

Sonrasında dünya ekonomisi savaşlarla ve ekonomik krizle parçalanıyor.

2. Dünya Savaşı sonrasında ekonomisi düzenlenen, ticareti ve ana para hareketleri denetlenen siyasal (ulusal) birimlerin karşılıklı ilişkilerinden oluşan, 19 yüzyılın özgür tecim özgür dolaşım ortamından değişik bir “Küreselleşme-2” süreci başlıyor.

Bunu 1990’larda Kofi Annan’ın tanımladığı dönem, “Küreselleşme-3” olarak, izliyor. Bugün, bu yaklaşım, “küreselleşmeden geri dönüş” savlarına rağmen, dünya ekonomisinin merkezinin doğuya kaymaya başlamasından, gelişmekte olan ülkelerin dünya ekonomisi içindeki ağırlığının artmakta olmasından hareketle bir Küreselleşme-4’ün gündemde olduğu savunuyor.

, Covid krizi küreselleşmeyi iyi mi etkileyebilir, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com

Dört bozucu etken

Covid-19 krizi internasyonal tedarik zincirlerini küresel gezim ağlarını kırmaya, dünya ekonomisini depresyona itmeye başladığında “küreselleşmeden geri dönüş” savları daha da güçlendi.

Dünyanın en büyük bono fonu yöneticisi internasyonal yatırım şirketi PIMCO’nun 2020 Ekim ayında yayımladığı “Tırmanan Bozulma” (Escalating Distruption) başlıklı raporu, Covid-19 krizinin güçlendirdiği dört bozulma dinamiğine işaret ediyordu.

Bu dinamiklerin başlangıcında Çin’in bir ekonomik güç olarak yükselmesi geliyor. Bu yükseliş dünyanın başka yerlerindeki çok yüksek katma kıymetli üretim yapan üreticilerin konumlarını sarsıyor.

Çin’in Covid-19 krizinden öteki ülkelerden ilkin çıkmaya başlayarak tekrardan çok yüksek ekonomik gelişme trendine yerleşmesi, “Çin Malı 2025” (Made in China 2025) starejik planı, ekonomisinin küresel piyasalara ve teknolojiye bağımlılığını azaltmayı amaçlayan “İkili Dolaşım” stratejisi hem dünya ekonomisinin geleneksel merkezlerinin Çin’i etkileme enerjisini azaltıyor hem de ABD egemenliğinde şekillenmiş küresel jeopolitik düzeni değişmeye zorluyor.

PIMCO’nun sıralamasında ikinci sırada “popülizm ve onun yakın akrabası, korumacılık ve ulusalcılık” eğilimleri var.

Bu iki eğilim Covid-19’un gelir dağılımındaki bozulmayı hızlandırmasıyla daha da ağırlaşıyor. Buna Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Guterres’in işaret etiği şeklinde “Pandemi içinde suçlu arama çabalarını, artan yabancı düşmanlığını” da ekleyebiliriz.

Üçüncü bozcusu dinamik, iklim krizinin insanların yaşamı üstündeki yıkıcı etkilerinin giderek artmasıyla söz konusu. 2020 senesinde büyük çaplı ve muhteşem sıklıkta orman yangınları mevcuttu. 2021 yılı ABD’nin enerji merkezi Teksas’ta, enerji, su şebekelerini, yazışma ağlarını çökerten, yaşamı durduran bir soğuk dalgasıyla başladı.

İklim krizine neden olan etkenlerle, virüs salgınları içinde gittikçe daha belirginleşen ilişkiler de iklim krizi, virüsler ve finansal ekonomik sarsıntı risklerini birbirine bağlamaya başlıyor.

PIMCO raporu son alarak, teknolojinin hem yararlı hem de bozucu etkilerinin Covid-19 krizinin etkisiyle daha da ağırlaştığına dikkat çekiyor. PİMCO raporu evden çabalama ve internetten alışveriş şeklinde eğilimlerinin kriz öncesi trendlerine ve özelliklerine büyük seviyede dönmesini beklemekte.

, Covid krizi küreselleşmeyi iyi mi etkileyebilir, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com

Sadece teknoloji şirketlerinin kriz esnasında artan, veri toplama ve finansal kaynaklarının, gelecekte onların bozuculuk enerjisini daha da arttıracağına inanıyor.

Dünya ekonomisi kritik bir kavşakta

Bu dört bozucu etkenin Covid-19 kriziyle ağırlaştığı ortamda IMF’nin son “Dünya ekonomisine bakış” raporu, dünya ekonomisinin 2020 senesinde yüzde 3,5 oranında daraldığı tahmin ediyor.

IMF devreye girmeye başlayan Covid-19 aşılarının katkısıyla dünya ekonomisinin, 2021 senesinde yüzde 5,4, 2022’de de yüzde 4,2 büyümesini beklemekte.

Dünya ekonomisi için yüzde 2,5-3 gelişme hızının resesyon sınırı sayıldığı anımsanırsa, 2020 senesinde yüzde 3,5’luk bir gerileme resesyon sınırının yaklaşık olarak 6 puan altında bir performansa işaret ediyor.

Bu noktadan yüzde 5,5 gelişme dünya ekonomisinin mutlak büyüklüğünün resesyon sınırının altında kalmaya devam edeceğini gösteriyor.

Araştırma şirketi IHS Markit’ın açıklamış olduğu son veriler 2020 senesinde gerçek değerlerle yüzde 13,5 daralan dünya ticaretinin 2021 ve 2022 yıllarında sırasıyla yüzde 7,6 ve 5,2 gelişme beklentisine işaret ediyor.

Bu şekilde 2023 başlarken dünya ticaretinin 2019 yılı düzeyinin yaklaşık olarak 1 puan altında kalacağı anlaşılıyor.

IMF’nin ve IHS Markit tahminleri, dünya ekonomisinin Covid-19 resesyonunda çıkarak düşük oktanlı da olsa gelişme trendine geri dönmeye baş gösterdiğini düşündürüyor. Bu aşamada da gündeme bu gelişme süreci “Hangi şekilde ve hangi bölgelerin tesiri altında ilerleyecek?” sorusu geliyor.

Hakikaten de IMF gelişmiş ekonomilerin 2020’de yüzde 4,9 gerilediğini, Çin’in ise yüzde 2,55 büyüdüğünü hesaplıyor, 2021 senesinde da bu oranların yüzde 4 ve yüzde 8 olmasını beklemekte.

IHS Markit verileri de Avrupa Birliği ve Japonya’da toparlanma sürecinin bilhassa hizmetler sektöründe ABD’den geride kaldığını gösteriyor, imalat sanayinde toparlanmanın bu grup içinde daha eşit dağıldığına işaret ediyor.

Fotoğraf hemen hemen belirginleşmedi

Bu gelişme eğilimleri içinde “küreselleşmeden geri dönüş” devam mı edecek?

Yoksa yeni bir küreselleşme mi (2 ya da 4) başlamış olacak?

Bu soruların cevabının büyük bir kısmı PIMCO’nun saptadığı “bozucu dinamiklerin” ihtimaller içinde gelişme sürecinde yatıyor.

ABD’de Trump döneminde Çin’in birincil stratejik rakip olarak saptanması, gerek ihracat gerekse de teknoloji alanında Çin kaynaklı ticarete engeller getirilmesi, ABD-Çin ekonomik ilişiklerinde kopma riskini beslemeye başlamıştı.

Biden döneminde ABD yönetiminin Çin’e bakışı değişmemiş olmakla beraber iki etken kopma riskinin azaltacağını düşündürüyor.

, Covid krizi küreselleşmeyi iyi mi etkileyebilir, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com

Birincisi Çin ile ticarete getirilen korumacı uygulamalarının ABD ekonomisinde birçok sektörü ve işsizlik oranlarını negatif yönde etkilediği, bir Reuters araştırmasına nazaran yaklaşık olarak 250 bin kişilik istihdam yitirilmesine yol açmış olduğu, buna karşılık Çin ile dış tecim dengesinde, belirgin bir iyileşme yaratmadığı (milyar dolar olarak 2019: 345, 2020: 310) anlaşılıyor.

İkincisi ABD Tecim Odaları Çin ile ticari bağların kopmasına kesinlikle karşı. Tecim Odası’nın projeksiyonlarına nazaran, Çin ile bağların kopması yalnızca tayyare ve havacılık sektöründe 50 milyar dolara yakın bir satış kaybı, 225 bin istihdam kaybı yaratabilir.

Yarı iletkenler sektöründe kayıplar sırasıyla 83 milyar dolar ve 124 bin yeni işi olmayan olarak gerçekleşebilir.

ABD-Çin ticaretinde bir kopuş olasılığının zayıflamasına ek, Çin ile Avrupa Birliği arasındaki ticari ilişkiler de gelişiyor.

Bunlar da “küreselleşmeden geri dönüş” savının en azından tecim alanında zayıfladığını düşündürüyor.

Sadece, küreselleşmenin bir öteki dayanağı da internasyonal finansal hareketler. Portföy yatırımlarında ve kredilendirmede 2020 ortasından bu yana gelişmekte olan ülkelere yönelik ana para akımlarında bir artış gözlenmekle beraber, küresel çapta direkt yatırımlar 2020’de bundan önceki yıla nazaran yüzde 42 gerilemiş.

Gerileme gelişmiş ekonomilerde yüzde 69, gelişmekte olan ekonomilerde genel anlamda yüzde 12, Latin ABD ekonomilerinde de yüzde 37 olarak gerçekleşmiş.

UNCTAD ekonomistleri 2021 senesinde teknoloji ve sağlık sektörleri haricinde yatırımlarda bir iyileşme beklemiyorlar.

Öteki taraftan Internasyonal Finans Enstitüsü (IFF) verileri Covid-19 krizi esnasında, 2020 senesinde toplam devlet, şirket ve hane halkı borçlarının 24 trilyon dolar daha artarak, dünya hasılasının yüzde 355’i düzeyine ulaştığını gösteriyor.

Bu da genel anlamda ekonomik büyümeyi ve istihdamı, ana para hareketlerini besleyen genişlemeci para ve kredi politikalarının sürdürebilirliğine ilişkin kuşkuları arttırıyor.

Küreselleşmenin bir öteki ayağı da küresel web ağlarıydı. Bu alanda da parçalanmaya yol açacak gelişmelerin gündeme gelmeye başladığı görülüyor.

, Covid krizi küreselleşmeyi iyi mi etkileyebilir, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com

Mesela toplumsal medya şirketleri küresel alanda fakat siyasal ve yasal ortamı birbirinden değişik ülkelerde çalışıyorlar.

Demokrasisi gerileyen, ırkçılığın, nefret suçlarının, komplo teorilerinin ve düzmece haberlerin çoğalmakta olduğu ülkelerde toplumsal medya şirketlerinin ülkenin siyasal kültürel yaşamı üstündeki etkilerini engelleme, bu şirketlerin mali ve ticari statüsünü belirginleştirme, daha etkin vergileme, hatta web ulaşımını engelleme çabaları artıyor.

Bu gelişmeler bir New York Times yorumunda vurgulandığı şeklinde “Splinternet” (ayrışan web) terimini yarattı ve internasyonal bilgiye ve habere yetişme özgürlüğünün geleceği üstüne bir sual işareti koydu.

Özetle ekonomik gelişme, tecim ve sermayen hareketleri hatta küresel yazışma özgürlüğü alanlarında küreselleşmenin geleceğine ilişkin hemen hemen bir belirgin fotoğraf çizmek olanaklı değil.

Virüs mutasyonlarının aşıların üstündeki etkilerinin, aşıların küresel dağılımındaki eşitsizliklerin de Covid-19 krizinin aşılmasını geciktirme olasılığı bu belirsizlikleri daha da arttırıyor.

, Covid krizi küreselleşmeyi iyi mi etkileyebilir, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com
, Covid krizi küreselleşmeyi iyi mi etkileyebilir, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com
, Covid krizi küreselleşmeyi iyi mi etkileyebilir, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com
, Covid krizi küreselleşmeyi iyi mi etkileyebilir, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com
, Covid krizi küreselleşmeyi iyi mi etkileyebilir, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com, Osmaniye Haber - Osmaniye Haberleri - osmaniyemhaber.com

İlgili Mesajlar

Coronavirus: İspanya toplu taşımada maskeleri zorunlu hale getiriyor

haberadmin

Bridgerton yıldızı Regé-Jean Page Dungeons & Dragons filmimizde rol alıyor

haberadmin

Porno sitelerde kredi kartı dondurma çağrısı

haberadmin

Yorum Yap